સોનપરી કેરી આજે ગુજરાતના બાગાયતી ખેતી ક્ષેત્રે એક મોટી ક્રાંતિ લાવી રહી છે. આપણા જૂનાગઢની પ્રખ્યાત કેસર અને વલસાડની હાફૂસને ટક્કર મારતી આ અદભૂત જાત હવે ખેડૂતો અને ગ્રાહકો બંનેની પહેલી પસંદ બની રહી છે. સ્વાદમાં હાફૂસ જેવી મીઠી અને કદમાં બદામ કેરી જેવી મોટી આ સોનપરી કેરી ખેડૂતો માટે કમાણીનું નવું અને શાનદાર માધ્યમ બની છે.
આ લેખમાં આપણે જાણીશું કે આ વિશિષ્ટ ફળનો જન્મ ક્યાં થયો, તેની ખાસિયતો શું છે અને શા માટે બજારમાં તેની આટલી બધી માંગ છે.
૧. વાસ્તવમાં સોનપરી કેરી શું છે અને તેનો જન્મ ક્યાં થયો?
સોનપરી કેરી એ કોઈ વિદેશી જાત નથી, પરંતુ આપણા ગુજરાતની જ ભેટ છે. વર્ષ ૨૦૦૦ ની આસપાસ નવસારી કૃષિ યુનિવર્સિટી (NAU) ના પારિયા (વલસાડ) સ્થિત પ્રાયોગિક સ્ટેશનના નિષ્ણાત વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા આ સંશોધિત હાઈબ્રિડ જાત વિકસાવવામાં આવી હતી. https://nau.in/pages/mango-1555753599
આ એક શાનદાર હાઈબ્રિડ (Hybrid) જાત છે, જેને બે શ્રેષ્ઠ કેરીઓના ક્રોસિંગથી બનાવવામાં આવી છે:
માતા (Female Parent): હાફૂસ (Alphonso) – જે તેના અદભૂત સ્વાદ અને સુગંધ માટે જાણીતી છે.
પિતા (Male Parent): બંગનપલ્લી / બદામ (Baneshan) – જે તેના મોટા કદ અને રેસા વિનાના ગર માટે પ્રખ્યાત છે.
આ બંનેના ઉત્તમ ગુણો ભેગા કરીને આ ફળ તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે, અને પાક્યા પછી તે સોના જેવું ચમકતું હોવાથી તેનું નામ “સોનપરી” રાખવામાં આવ્યું.
૨. સોનપરી કેરી ની 5 સૌથી મોટી વિશેષતાઓ
જો તમે બજારમાં ખરીદી કરવા જાઓ કે ખેતરમાં વાવેતર કરવાનું વિચારો, તો સોનપરી કેરી ની આ ૫ ખાસિયતો તમને ચોક્કસ આકર્ષિત કરશે: ૧. મોટું કદ: આ કેરીનું સરેરાશ વજન ૩૬૦ થી ૫૫૦ ગ્રામ જેટલું હોય છે. એટલે કે માત્ર બે-ત્રણ નંગમાં જ એક કિલો વજન થઈ જાય છે! ૨. રેસા વિનાનો ગર (Fiberless Pulp): તેની અંદરનો પલ્પ એકદમ ઘટ્ટ, પીળો અને બિલકુલ રેસા વગરનો હોય છે. તેમાં પલ્પનું પ્રમાણ ૭૫ થી ૭૭% જેટલું ઊંચું હોય છે. ૩. અદભૂત મીઠાશ: હાફૂસના ગુણો હોવાથી આ કેરીનો સ્વાદ અને સુગંધ ખૂબ જ મનમોહક છે. તેની મીઠાશ એટલે કે TSS (Total Soluble Solids) ૧૯ થી વધુ હોય છે. ૪. પાતળી છાલ: આ ફળની છાલ એકદમ પાતળી હોય છે અને તે અંદરના પલ્પ સાથે ચોંટી રહેતી નથી. પાક્યા પછી તેનો રંગ સુંદર ગોલ્ડન યલો થઈ જાય છે. ૫. લાંબી શેલ્ફ લાઈફ: કેસર કે હાફૂસની સરખામણીમાં આ જાત ઝાડ પરથી ઉતાર્યા પછી લાંબા સમય સુધી બગડતી નથી.
૩. ખેડૂતો શા માટે સોનપરી કેરી નું વાવેતર વધારી રહ્યા છે?
આજે દક્ષિણ ગુજરાતથી લઈને છેક સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છના પ્રગતિશીલ ખેડૂતો સોનપરી કેરી ના રોપા લેવા માટે પડાપડી કરી રહ્યા છે. તેના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:
દર વર્ષે ઉત્પાદન (Regular Bearing): હાફૂસના ઝાડમાં એક વર્ષ ફળ આવે અને બીજા વર્ષે ન આવે તેવી સમસ્યા હોય છે. જ્યારે આ નવી જાતના ઝાડ પર દર વર્ષે નિયમિત અને ભારે ઉત્પાદન આવે છે.
હવામાન સામે પ્રતિકારક શક્તિ: કમોસમી વરસાદ, ભારે પવન કે વાવાઝોડા જેવી સ્થિતિમાં પણ આ કેરી ઝાડ પર અડીખમ રહે છે અને જલ્દી ખરી પડતી નથી.
રોગ સામે રક્ષણ: આ જાતમાં જીવાત અને રોગ (ખાસ કરીને ફ્રુટ ફ્લાય કે ડાઘ પડવા) લાગવાની શક્યતા ઘણી ઓછી રહે છે.
માટીની અનુકૂળતા: હાફૂસ માત્ર દરિયાકાંઠાની જમીનમાં જ સારી થાય છે, જ્યારે આ જાત ગુજરાતની કોઈપણ પ્રકારની જમીનમાં શાનદાર પરિણામ આપે છે.
નિકાસ માટે ઉત્તમ (Export Quality): લાંબો સમય બગડતી ન હોવાથી તેને વિદેશમાં એક્સપોર્ટ કરવી ખૂબ જ આસાન છે, જેનાથી ખેડૂતોને ઊંચા ભાવો મળે છે.
નિષ્કર્ષ
નિઃશંકપણે કહી શકાય કે સોનપરી કેરી એ ગુજરાતના બાગાયતી ખેતીના ભવિષ્યનો એક ચમકતો સિતારો છે. હાફૂસનો બાદશાહી સ્વાદ અને બદામ કેરી જેવું મોટું કદ – આ બંનેનું પરફેક્ટ કોમ્બિનેશન ગ્રાહકોને અને ખેડૂતોને માલામાલ કરી રહ્યું છે. જો તમે હજુ સુધી આ કેરીનો સ્વાદ નથી માણ્યો, તો આવતી સીઝનમાં ચોક્કસથી ટ્રાય કરજો!
આ પણ વાંચો: www.gujaratva.in