ભારતીય સંસ્કૃતિમાં, અને ખાસ કરીને ગુજરાતમાં, સોનાનું હંમેશાં એક આગવું અને પવિત્ર સ્થાન રહ્યું છે. લગ્નપ્રસંગ હોય, દિવાળી કે ધનતેરસ જેવા તહેવારો હોય, સોનાની ખરીદી એ શુકનવંતી માનવામાં આવે છે. પરંતુ આજના આધુનિક અને આર્થિક રીતે જાગૃત યુગમાં, સોનું માત્ર આભૂષણ કે શણગાર પૂરતું સીમિત નથી રહ્યું; તે નાણાકીય સુરક્ષા અને લાંબા ગાળાના રોકાણ (Investment) નો એક અત્યંત મજબૂત વિકલ્પ બની ગયું છે.
તો ચાલો સમજીએ કે સોનામાં રોકાણ શા માટે જરૂરી છે અને આજના સમયમાં તેમાં રોકાણ કરવાના કયા કયા આધુનિક વિકલ્પો ઉપલબ્ધ છે.
સોનામાં રોકાણ શા માટે કરવું જોઈએ? (લાભ)
૧. ફુગાવા સામે રક્ષણ (Hedge Against Inflation): જ્યારે બજારમાં મોંઘવારી વધે છે અને ચલણી નાણાં (રૂપિયા) નું મૂલ્ય ઘટે છે, ત્યારે સામાન્ય રીતે સોનાના ભાવમાં વધારો થાય છે. આથી સોનું તમારી મૂડીનું ધોવાણ થતું અટકાવે છે.
૨. સંકટ સમયની સાંકળ (Safe Haven): ઇતિહાસ સાક્ષી છે કે જ્યારે પણ વૈશ્વિક આર્થિક કટોકટી આવે, શેરબજાર કડડભૂસ થાય, યુદ્ધ ફાટી નીકળે કે મહામારી આવે, ત્યારે રોકાણકારો સોના તરફ દોડે છે. આવી અસ્થિરતાના સમયે સોનું હંમેશા ઉત્તમ વળતર આપે છે.
૩. ઉચ્ચ તરલતા (High Liquidity): જમીન કે મકાનની સરખામણીમાં સોનાને વેચવું ખૂબ જ સરળ છે. દુનિયાના કોઈપણ ખૂણે તમે થોડા જ કલાકોમાં સોનું વેચીને તેને રોકડમાં ફેરવી શકો છો અથવા તેના પર લોન લઈ શકો છો.
સોનામાં રોકાણ કરવાના ૪ મુખ્ય વિકલ્પો
આજે માત્ર સોનીની દુકાને જઈને ઘરેણાં ખરીદવા એ જ એકમાત્ર રસ્તો નથી રહ્યો. રોકાણ માટે નીચે મુજબના આધુનિક વિકલ્પો વધુ નફાકારક સાબિત થાય છે:
૧. ભૌતિક સોનું (Physical Gold)
• શું છે? ઘરેણાં, સોનાના સિક્કા કે લગડી (બિસ્કિટ) સ્વરૂપે સોનું ખરીદવું.
• ફાયદા: તમારા હાથમાં હોય છે, જેનો માનસિક સંતોષ મળે છે.
• ગેરફાયદા: ઘરેણાંમાં ૧૦% થી ૨૦% જેટલો ‘ઘડાઈ ચાર્જ’ (Making Charges) લાગે છે જે વેચતી વખતે પાછો મળતો નથી. ઉપરાંત, ચોરી થવાનો ડર અને બેંક લોકરનું ભાડું પણ ચૂકવવું પડે છે. (રોકાણના હેતુ માટે ઘરેણાં કરતાં સિક્કા કે લગડી ખરીદવા વધુ હિતાવહ છે).
૨. ડિજિટલ ગોલ્ડ (Digital Gold)
• શું છે? આજના સમયમાં તમે Paytm, PhonePe કે Google Pay જેવી એપ્સ દ્વારા માત્ર ₹૧ થી પણ ડિજિટલ સ્વરૂપે સોનું ખરીદી શકો છો.
• ફાયદા: આ સોનું કંપનીના સુરક્ષિત વૉલ્ટમાં તમારા નામે જમા રહે છે. શુદ્ધતાની ચિંતા રહેતી નથી અને ચોરી થવાનો ડર હોતો નથી. તમે ઈચ્છો ત્યારે તેને વેચી શકો છો અથવા ડિલિવરી પણ મંગાવી શકો છો.
૩. સૉવરેન ગોલ્ડ બોન્ડ (Sovereign Gold Bonds – SGB)
• શું છે? રોકાણ માટે આ સૌથી શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ માનવામાં આવે છે. આ બોન્ડ રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) દ્વારા ભારત સરકાર વતી બહાર પાડવામાં આવે છે. આ એક પ્રકારનું ‘પેપર ગોલ્ડ’ છે.
• ફાયદા: આમાં તમને સોનાના ભાવ વધારાનો લાભ તો મળે જ છે, સાથે-સાથે તમારા રોકાણ પર દર વર્ષે ૨.૫% લેખે વધારાનું નિશ્ચિત વ્યાજ પણ સરકાર ચૂકવે છે! આમાં કોઈ ઘડાઈ ચાર્જ નથી અને ૮ વર્ષની પાકતી મુદત (Maturity) પછી મળતો નફો સંપૂર્ણપણે ટેક્સ ફ્રી હોય છે.
૪. ગોલ્ડ ETF અને મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ (Gold ETFs and Mutual Funds)
• શું છે? જો તમારી પાસે ડીમેટ એકાઉન્ટ (Demat Account) હોય, તો તમે શેરબજારની જેમ ગોલ્ડ ETF માં ટ્રેડિંગ કરી શકો છો.
• ફાયદા: આ ભૌતિક સોનાના ભાવ સાથે જોડાયેલું હોય છે. તમે શેરની જેમ જ તેને સરળતાથી ખરીદી અને વેચી શકો છો. તેમાં સ્ટોરેજનો કોઈ ખર્ચ હોતો નથી.
ધ્યાનમાં રાખવા જેવી બાબતો
• શુદ્ધતાની ચકાસણી: જો ભૌતિક સોનું ખરીદો છો, તો હંમેશા BIS હોલમાર્ક (Hallmark) વાળું જ સોનું ખરીદવાનો આગ્રહ રાખો, જેથી ભવિષ્યમાં વેચતી વખતે તેની પૂરી કિંમત મળી રહે.
• પોર્ટફોલિયોનું સંતુલન: નિષ્ણાતોની સલાહ મુજબ, તમારે તમારી કુલ બચતના માત્ર ૧૦% થી ૧૫% રકમનું જ સોનામાં રોકાણ કરવું જોઈએ. બાકીના નાણાં PPF, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ,FD કે અન્ય યોજનાઓમાં રોકવા જોઈએ જેથી સારું વળતર મળી શકે.
નિષ્કર્ષ
સોનું એ રાતોરાત અમીર બનવાની સ્કીમ નથી, પરંતુ તે તમારી મહેનતની કમાણીને લાંબા ગાળે સુરક્ષિત રાખવાનું એક અત્યંત વિશ્વસનીય અને મજબૂત માધ્યમ છે. આજના સ્માર્ટ રોકાણકારે ભૌતિક સોનાની સાથે-સાથે પેપર ગોલ્ડ (જેમ કે SGB) તરફ પણ ધ્યાન આપવું જોઈએ.